درد کیست تخمدان در کدام سمت است؟

کیست تخمدان، کیسه‌هایی پر از مایع هستند که روی تخمدان‌ها ایجاد می‌شوند و یکی از مشکلات شایع در میان زنان به شمار می‌روند. در بسیاری از موارد، این کیست‌ها بدون علامت خاصی هستند و خودبه‌خود از بین می‌روند. با این حال، زمانی که کیست‌ها بزرگ می‌شوند، پاره می‌شوند یا دچار پیچ‌خوردگی می‌گردند، می‌توانند باعث درد و ناراحتی قابل توجهی شوند. یکی از سوالات رایج در این زمینه این است که درد کیست تخمدان در کدام سمت بدن احساس می‌شود و چه ویژگی‌هایی دارد. در این مقاله به بررسی جامع این موضوع، علل درد، تفاوت آن با سایر دردهای لگنی و زمان‌هایی که درد کیست تخمدان می‌تواند خطرناک باشد، می‌پردازیم.

در ادامه یک تصویر شماتیک از کیست تخمدان را مشاهده می‌کنید:

درد کیست تخمدان در کدام سمت احساس می‌شود؟

درد ناشی از کیست تخمدان معمولاً در سمتی از پایین شکم یا لگن احساس می‌شود که تخمدان دارای کیست در آن قرار دارد. به عنوان مثال، اگر کیست در تخمدان راست باشد، درد عمدتاً در سمت راست شکم یا لگن حس می‌شود و اگر کیست در تخمدان چپ باشد، درد به سمت چپ متمایل خواهد بود. این درد می‌تواند به صورت‌های مختلفی بروز کند:

• درد مبهم و مداوم:یک حس ناراحتی یا سنگینی که به طور پیوسته وجود دارد.
• درد تیز و ناگهانی:معمولاً در صورت پارگی کیست یا پیچ‌خوردگی تخمدان ایجاد می‌شود.
• درد متناوب:دردی که می‌آید و می‌رود و شدت آن متغیر است.

گاهی اوقات، به خصوص اگر کیست بزرگ باشد یا مایع آن در حفره لگن پخش شود، درد ممکن است به صورت عمومی‌تر در ناحیه لگن یا حتی به کمر و ران‌ها منتشر شود.

علت درد سمت راست یا چپ در کیست تخمدان

علت اصلی احساس درد در یک سمت خاص، وجود کیست در همان تخمدان است. تخمدان‌ها در دو طرف رحم قرار دارند و هر ماه یکی از آن‌ها تخمک آزاد می‌کند. کیست‌ها می‌توانند در هر یک از این تخمدان‌ها تشکیل شوند. عوامل متعددی می‌توانند منجر به درد در سمت راست یا چپ شوند:

• اندازه کیست:کیست‌های بزرگ‌تر فشار بیشتری بر بافت‌های اطراف و اعصاب وارد می‌کنند که منجر به درد می‌شود.
• پارگی کیست:زمانی که کیست پاره می‌شود، مایع یا خون درون آن در حفره لگن آزاد شده و باعث تحریک و درد شدید و ناگهانی در همان سمت می‌شود.
• پیچ‌خوردگی تخمدان (تورشن):این وضعیت نادر اما جدی زمانی رخ می‌دهد که تخمدان به دور رباط‌های نگهدارنده خود می‌پیچد. این پیچ‌خوردگی جریان خون به تخمدان را قطع کرده و باعث درد بسیار شدید و ناگهانی در سمتی که تخمدان پیچیده است، می‌شود.
• نوع کیست:برخی از انواع کیست‌ها مانند کیست‌های هموراژیک (خونریزی‌دهنده) یا اندومتریوما (کیست شکلاتی) به دلیل ماهیت خود بیشتر مستعد ایجاد درد هستند.

علائم کلی کیست تخمدان (فراتر از محل درد)

علاوه بر درد موضعی، کیست‌های تخمدان می‌توانند علائم دیگری نیز ایجاد کنند که آگاهی از آن‌ها برای تشخیص زودهنگام و مدیریت مناسب ضروری است. این علائم ممکن است در هر دو سمت بدن یا به صورت عمومی‌تر بروز کنند:

به گفته دکتر معصومه طالبی متخصص زنان و زایمان پذیرش24: «بسیاری از خانم‌ها دچار کیست تخمدان هستند. بدون اطلاع از آن، تنها علائمی نظیر جوش، موی زائد و نامنظمی پریود را تجربه کنند یا کاملاً بدون علامت باشند. کیست تخمدان به توده‌های تخمدانی معمولاً خوش‌خیم گفته می‌شود که اغلب از بافت تخمدان تولید شده و در بسیاری از موارد از فولیکول‌های سطح تخمدان سرچشمه می‌گیرد. در واقع، کیست تخمدان از توده‌های کیسه‌مانندی تشکیل شده که دارای یک جدار بوده و اندکی مایع ساده درون آن جمع شده است. دلایل مختلفی می‌تواند سبب پیدایش کیست تخمدان شود که اکثراً علت آن عدم تخمک‌گذاری است؛ زیرا فولیکولی که قرار است تخمک را ایجاد کند و معمولاً در روز چهاردهم پس از آغاز عادت ماهیانه، پارگی طبیعی پیدا کرده و تخمک را آزاد می‌کند، این اتفاق در این فرد رخ نمی‌دهد و با تجمع آب در درون خود، تبدیل به کیست می‌شود. گاهی چند تخمک، چند کیست تولید می‌کنند و با تکرار این عمل، تعداد زیادی کیست کوچک در تخمدان‌ها به وجود می‌آید که آن‌ها را با نام تخمدان‌های پلی‌کیستیک یا در اصطلاح عامیانه با «تنبلی تخمدان» می‌شناسیم. انواع دیگر کیست‌ها شامل درموئید، آدنوم‌ها، اندومتریوما و کیست‌های لوتئینی می‌باشند. معمولاً کیست‌ها با سونوگرافی مشخص شده و با قرص‌های هورمونی درمان می‌شوند و گاهی بسته به نوع کیست و شرایط بیمار، نیاز به جراحی است که جراحی به روش باز یا لاپاراسکوپی انجام می‌شود.»

• درد هنگام رابطه جنسی
• مشکل در تخلیه روده‌ها (یبوست یا احساس فشار)
• نیاز مکرر به ادرار کردن به دلیل فشار کیست بر مثانه
• پریودهای سنگین، نامنظم یا سبک‌تر از حد معمول
• نفخ و تورم شکم
• احساس سیری زودرس حتی پس از مصرف مقدار کمی غذا
• افزایش وزن ناگهانی و بی‌دلیل
• آکنه یا پوست چرب (به خصوص در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک)
• رشد موهای زائد بدن (در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک)
• خستگی و کمردرد

جدول علائم کیست تخمدان

تفاوت درد کیست تخمدان با سایر دردهای لگنی

درد در ناحیه لگن می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد و گاهی اوقات تشخیص تفاوت آن با درد کیست تخمدان دشوار است. برخی از شرایطی که ممکن است با درد کیست تخمدان اشتباه گرفته شوند عبارتند از:

• آپاندیسیت:درد آپاندیس معمولاً در ابتدا در اطراف ناف شروع شده و سپس به سمت راست و پایین شکم منتقل می‌شود. این درد اغلب با تهوع، استفراغ و تب همراه است و به تدریج شدیدتر می‌شود. در حالی که درد کیست تخمدان راست می‌تواند مشابه باشد، آپاندیسیت معمولاً یک اورژانس پزشکی است.
• دیورتیکولیت:این بیماری که بیشتر در افراد مسن دیده می‌شود، باعث درد در سمت چپ و پایین شکم می‌شود و ممکن است با تب، تهوع و تغییر در عادات روده همراه باشد. این درد می‌تواند با درد کیست تخمدان چپ اشتباه گرفته شود.
• درد تخمک‌گذاری (میتل اشمرز):بسیاری از زنان در اواسط چرخه قاعدگی خود، دردی خفیف و گذرا را در یک سمت لگن تجربه می‌کنند که ناشی از آزاد شدن تخمک است. این درد معمولاً کوتاه‌مدت و خفیف‌تر از درد کیست تخمدان است.
• اندومتریوز:در این بیماری، بافتی مشابه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد می‌کند و می‌تواند باعث دردهای شدید لگنی، به خصوص در دوران قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی و مشکلات گوارشی شود.
• بیماری التهابی لگن (PID):عفونت دستگاه تناسلی زنان که می‌تواند باعث درد لگن، تب، ترشحات غیرطبیعی واژن و درد هنگام ادرار شود.

تشخیص دقیق علت درد لگن نیازمند معاینه پزشک و انجام آزمایشات تشخیصی است.

چه زمانی درد کیست تخمدان خطرناک است؟

در بیشتر موارد، کیست‌های تخمدان بی‌خطر هستند و خودبه‌خود از بین می‌روند. اما در برخی شرایط، درد کیست تخمدان می‌تواند نشانه‌ای از یک وضعیت اورژانسی و خطرناک باشد که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد. علائم هشداردهنده عبارتند از:

• درد شدید و ناگهانی در قسمت پایین شکم یا کمر:این می‌تواند نشانه پارگی کیست یا پیچ‌خوردگی تخمدان باشد.
• درد همراه با تب و استفراغ:این علائم ممکن است نشان‌دهنده عفونت یا پارگی کیست باشند.
• سرگیجه، ضعف یا غش کردن:این موارد می‌توانند به دلیل خونریزی داخلی ناشی از پارگی کیست رخ دهند.
• تنفس سریع:یکی دیگر از نشانه‌های از دست دادن خون یا شوک است.
• خونریزی غیرطبیعی یا لکه‌بینی شدید از واژن:به خصوص اگر خارج از دوره قاعدگی باشد.

در صورت تجربه هر یک از این علائم، باید بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید تا از بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری شود.

تشخیص و مدیریت کیست تخمدان

برای تشخیص کیست تخمدان و تعیین علت درد، پزشک ابتدا یک معاینه لگنی انجام می‌دهد. سپس، ممکن است آزمایشات تکمیلی مانند سونوگرافی (اغلب سونوگرافی واژینال برای دقت بیشتر)، سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی تجویز شود. آزمایش خون، از جمله بررسی سطح CA-125، نیز در موارد مشکوک به بدخیمی انجام می‌گیرد. مدیریت کیست تخمدان بسته به اندازه، نوع و علائم آن متفاوت است و می‌تواند شامل انتظار همراه با توجه، مصرف داروهای هورمونی (مانند قرص‌های ضدبارداری برای جلوگیری از تشکیل کیست‌های جدید) یا در موارد لزوم، جراحی (لاپاراسکوپی یا لاپاراتومی) باشد.

به گفته‌ی وب‌سایت ocrahope، دلیل بروز درد تخمدان ممکن است مشکلی جدی یا غیرجدی باشد. نوع درمان با توجه به علت ایجاد درد، متفاوت است. پزشک متخصص با بررسی دقیق درد تخمدان، می‌تواند علت آن را تشخیص دهد. حتی اگر درد شدید نباشد، حتماً باید با متخصص زنان مشورت کنید. پزشک ابتدا یک معاینه کامل لگنی انجام می‌دهد و در صورت لزوم، آزمایشاتی نظیر سونوگرافی ترانس‌واژینال یا لگن، سی‌تی‌اسکن و یا آزمایش خون CA-125 را برای بررسی علت درد تجویز می‌کند.

جدول آزمایشات مورد نیاز برای تشخیص کیست‌های تخمدان

سوالات متداول

آیا کیست تخمدان چپ خطرناک‌تر از کیست تخمدان راست است؟

خیر، از نظر پزشکی، محل قرارگیری کیست (راست یا چپ) به خودی خود نشان‌دهنده خطرناک‌تر بودن آن نیست. میزان خطر به اندازه، نوع، علائم و عوارض کیست بستگی دارد.

آیا درد کیست تخمدان در بارداری طبیعی است؟

کیست‌های تخمدان در دوران بارداری شایع هستند و اغلب بی‌خطرند. کیست جسم زرد که در اوایل بارداری تشکیل می‌شود، طبیعی و برای حفظ بارداری ضروری است. با این حال، پارگی یا پیچ‌خوردگی کیست در بارداری می‌تواند بسیار دردناک باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

چگونه می‌توان درد کیست تخمدان را در خانه کاهش داد؟

برای کاهش دردهای خفیف تا متوسط ناشی از کیست تخمدان، می‌توانید از کمپرس آب گرم، ماساژ ملایم ناحیه شکم و کمر، مصرف مسکن‌های بدون نسخه (با مشورت پزشک)، ورزش‌های سبک مانند یوگا و تکنیک‌های آرامش‌بخش استفاده کنید. این روش‌ها به مدیریت علائم کمک می‌کنند اما جایگزین درمان پزشکی نیستند.