فیبروم رحم، تودههای خوشخیم و غیرسرطانی هستند که در دیواره رحم رشد میکنند و در بسیاری از زنان در سنین باروری شایع هستند. این تودهها میتوانند از نظر اندازه و محل قرارگیری، تفاوتهای چشمگیری داشته باشند. یکی از نگرانیهای اصلی برای زنانی که قصد بارداری دارند، این است که آیا فیبروم رحم باعث ناباروری میشود؟ پاسخ این است که گاهی اوقات بله، اما وجود فیبروم بهتنهایی به معنای ناباروری نیست. بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم رحم بدون مشکل باردار میشوند و بارداری سالمی را تجربه میکنند.
تأثیر فیبروم بر باروری بیشتر به محل قرارگیری، اندازه و تعداد تودهها و همچنین میزان تغییر شکل حفره رحم بستگی دارد. فیبرومهایی که به فضای داخلی رحم وارد میشوند یا باعث تغییر قابل توجه شکل آن میشوند، معمولاً بیش از انواع دیگر میتوانند بر لانهگزینی جنین و شانس بارداری اثر بگذارند. در این مقاله بررسی میکنیم کدام فیبرومها احتمالاً باروری را کاهش میدهند، چگونه میتوانند در مسیر بارداری اختلال ایجاد کنند و چه روشهایی برای درمان آنها با هدف حفظ شانس بارداری وجود دارد.
فیبروم رحم چگونه باعث ناباروری میشود؟
فیبروم رحم میتواند از طریق مکانیسمهای مختلفی بر قدرت باروری زنان تأثیر بگذارد:
- اختلال در لانهگزینی جنین: فیبرومهای زیرمخاطی یا داخل عضلانی که به داخل حفره رحم برجسته میشوند، میتوانند مانع از لانهگزینی صحیح جنین در دیواره رحم شوند.
- انسداد لولههای فالوپ یا دهانه رحم: فیبرومهای بزرگ، به ویژه آنهایی که در نزدیکی دهانه رحم یا محل اتصال لولههای فالوپ به رحم قرار دارند، میتوانند مسیر عبور اسپرم به تخمک یا تخمک بارورشده به رحم را مسدود کنند.
- تغییر شکل حفره رحم: فیبرومهای داخل عضلانی بزرگ میتوانند شکل طبیعی حفره رحم را تغییر داده و محیطی نامناسب برای رشد جنین ایجاد کنند.
- کاهش خونرسانی به آندومتر: رشد فیبرومها نیازمند جریان خون است و ممکن است با جذب خون بیشتر، خونرسانی به لایه داخلی رحم (آندومتر) را کاهش دهند که برای رشد مناسب جنین ضروری است.
- تأثیر بر حرکت اسپرم و تخمک: در برخی موارد، فیبرومها میتوانند بر حرکت طبیعی اسپرم در رحم یا حرکت تخمک در لولههای فالوپ تأثیر بگذارند.
کدام فیبرومها شانس بارداری را کاهش میدهند؟
همه فیبرومها لزوماً باعث کاهش شانس بارداری نمیشوند و بسیاری از زنان با وجود فیبروم، بارداریهای موفق و سالمی را تجربه میکنند. تأثیر فیبروم بر باروری به نوع، اندازه و محل قرارگیری آن بستگی دارد:
- فیبرومهای زیرمخاطی: این نوع فیبرومها بیشترین تأثیر منفی را بر باروری دارند، حتی در اندازههای کوچک، زیرا مستقیماً در حفره رحم قرار گرفته و لانهگزینی جنین را مختل میکنند. آنها همچنین خطر سقط جنین را افزایش میدهند.
- فیبرومهای داخل عضلانی بزرگ: اگر فیبرومهای داخل عضلانی بسیار بزرگ باشند (معمولاً با قطر بیش از ۶ سانتیمتر) یا باعث تغییر شکل قابل توجهی در حفره رحم ایجاد کنند، میتوانند شانس بارداری را کاهش دهند. فیبرومهای داخل عضلانی کوچکتر که حفره رحم را تغییر نمیدهند، معمولاً تأثیری بر باروری ندارند.
- فیبرومهای سابسروزال و ساقهدار: این فیبرومها که در خارج از دیواره رحم رشد میکنند، معمولاً تأثیری بر باروری ندارند. مگر اینکه بسیار بزرگ شوند و به اندامهای مجاور مانند لولههای فالوپ فشار زیادی وارد کنند. در بیشتر موارد، وجود این نوع فیبرومها مانعی برای بارداری نیست.
آیا درمان فیبروم باعث افزایش باروری میشود؟
بله، در بسیاری از موارد، درمان فیبروم رحم میتواند شانس بارداری را به طور قابل توجهی افزایش دهد. مطالعات نشان دادهاند که برداشتن فیبرومهای مشکلساز میتواند میزان بارداری را از حدود ۲۵ درصد به ۴۲ درصد افزایش دهد. این بهبود به ویژه برای فیبرومهای زیرمخاطی و داخل عضلانی بزرگی که حفره رحم را تغییر میدهند، مشهود است.
تصمیمگیری برای درمان فیبروم قبل از بارداری به عواملی مانند اندازه، محل قرارگیری و نوع فیبروم، علائم ایجاد شده و تمایل فرد به بارداری در آینده بستگی دارد. مشاوره با یک متخصص زنان و زایمان برای ارزیابی دقیق شرایط و انتخاب بهترین رویکرد درمانی بسیار حائز اهمیت است تا اطمینان حاصل شود که روش انتخابی با اهداف باروری شما همسو است.
روشهای درمان فیبروم برای حفظ باروری
انتخاب روش درمانی برای فیبروم رحم، به خصوص برای زنانی که قصد بارداری دارند، باید با دقت و با هدف حفظ توانایی باروری انجام شود. برخی از مهمترین روشها عبارتند از:
درمانهای دارویی
-
آگونیستها و آنتاگونیستهای GnRH: این داروها با کاهش سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون، میتوانند فیبرومها را به طور موقت کوچک کنند. معمولاً برای آمادهسازی رحم قبل از جراحی یا مدیریت علائم در کوتاهمدت استفاده میشوند و پس از قطع دارو، فیبرومها ممکن است دوباره رشد کنند.
-
داروهای تسکیندهنده علائم: قرصهای ضدبارداری خوراکی و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن، به کاهش خونریزی شدید و درد قاعدگی ناشی از فیبروم کمک میکنند، اما فیبروم را کوچک نمیکنند و تأثیری مستقیم بر باروری ندارند.
جراحی میومکتومی (برداشتن فیبروم)
میومکتومی روش جراحی است که در آن فیبرومها برداشته میشوند، در حالی که رحم حفظ میشود. این روش برای زنانی که قصد بارداری در آینده را دارند، گزینه ارجح است و میتواند شانس بارداری را به طور قابل توجهی بهبود بخشد. میومکتومی میتواند به روشهای مختلفی انجام شود:
- هیستروسکوپی: برای برداشتن فیبرومهای زیرمخاطی که به داخل حفره رحم برجسته شدهاند، از طریق واژن و دهانه رحم انجام میشود و نیازی به برش شکم ندارد.
- لاپاراسکوپی: یک روش کمتهاجمی است که از طریق برشهای کوچک در شکم، فیبرومها را خارج میکند. این روش برای فیبرومهای سابسروزال و برخی فیبرومهای داخل عضلانی مناسب است و دوره نقاهت کوتاهی دارد.
- لاپاراتومی (جراحی باز): در مواردی که فیبرومها بسیار بزرگ یا متعدد باشند، ممکن است نیاز به برش بزرگتری در شکم باشد. این روش دوران نقاهت طولانیتری دارد اما امکان دسترسی کامل به رحم را فراهم میکند.
توجه به این نکته ضروری است که روشهایی مانند هیسترکتومی (برداشتن کامل رحم) یا آمبولیزاسیون شریان رحمی (UFE) معمولاً برای زنانی که قصد بارداری دارند، توصیه نمیشوند، زیرا میتوانند به طور دائمی بر باروری تأثیر بگذارند و به طور کلی برای حفظ باروری مناسب نیستند.
سخن آخر
فیبروم رحم در همه زنان باعث ناباروری نمیشود و بسیاری از تودههای فیبرومی، بهخصوص زمانی که کوچک باشند و حفره رحم را تغییر ندهند، ممکن است تأثیر قابل توجهی بر قدرت باروری نداشته باشند. با این حال، فیبرومهای زیرمخاطی و برخی فیبرومهای داخل عضلانی که موجب تغییر ساختار رحم میشوند، میتوانند شرایط لانهگزینی جنین را نامناسب کرده و احتمال بارداری یا ادامه آن را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، در زنان مبتلا به فیبروم که قصد بارداری دارند، ارزیابی دقیق محل و اندازه فیبروم اهمیت زیادی دارد. درمان نیز باید متناسب با شرایط فرد و با در نظر گرفتن برنامه باروری او انتخاب شود. اگر فیبروم دارید و برای بارداری برنامهریزی میکنید، بهتر است پیش از تصمیمگیری درباره درمان، با متخصص زنان درباره تأثیر احتمالی فیبروم بر باروری و مناسبترین گزینه درمانی مشورت کنید.